Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 9

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen el şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, ilişki eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakalı ve Türk’e özgü fehvaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve sınırlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle tasarlan ve zamanla anonimleşen bir nazım biçimidir. ırlamakler asıl dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. ırlamaklerdeki dörtlüklere (üçlük veya ikilik de kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise el dilinde “rabıt” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonra tekrar edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

ırlamaknün sınırlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir el şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en belirgin özelliği melodisidir. ırlamakler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. Yani hece skorsı bakımından bir sınırlama gayrimümkün.

ırlamaklerin heybetli çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. ırlamakler bu şekilde elın varlıkı olurlar ve elın her kesimine seslenme eden sanatkârlar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir çalgı türüdür. ırlamakler çoğu el, bir doğa hadiseı ya da bir kahramanlık içinsında doğar ve yayılırlar. ırlamakler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arazi adlarının, hatta mevzuların de değiştiği görüldüğü bağırsakin, nerede doğduklarını saptamak zahmetlileşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere göre usulsüz ve usullü türküler olarak iki kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı bağırsakine yer uzun havalardır. Usullü olan türküler grubunda ise genellikle entrika havaları arazi hileır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırık tarz adı verilmektedir.

Türklerde sorunlenen konulara göre de sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Mevzularına göre türküler:

Ninniler
Çocuk türküleri
Natür türküleri
Aşk türküleri
Kahramanlık ve bayrakaltı türküleri
Merasim türküleri
İş türküleri
Karşıtlıklı türküleri
Ölüm türküleri (Ağıt)
Baziçe türküleri
Beğeni ve efsanevi türküleri
Zeybek ve derebeyi türküleri
Cinayetler ve keskinklı olaylarla alakalı türküleri
Güldürücü türküleri