Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 5

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen yaratma şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, taalluk eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ait ve Türk’e özgü mazmunında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve muayyen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle ovalan ve giderek anonimleneşelendiren bir nazım biçimidir. Koşukler anne kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki kuartetklere (üçlük yahut ikilik bile kabil) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise yaratma dilinde “putrel” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yeniden edilen ikilik (ya da henüz çok) dizelerdir.

Koşuknün muayyen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir yaratma şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en sarih özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. şu demek oluyor ki hece adetsı bakımından bir sınırlama olmaz.

Koşuklerin şanlı çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Koşukler bu şekilde yaratmaın malı olurlar ve yaratmaın her kesimine seslenme fail artistlar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir müzik türüdür. Koşukler çoğu misil, bir tabiat olayı ya da bir kahramanlık mukabilsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, bucak adlarının, hatta mevzuların de değişmiş olduğu görüldüğü bağırsakin, nerede doğduklarını saptamak ferleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere gereğince usulsüz ve usullü koşukler olarak iki alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı bağırsakine kayran uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise umumiyetle kaşkariko havaları bucak düzenır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırık sonuçsuz adı verilmektedir.

Türklerde maslahatlenen konulara gereğince bile sınıflama fail yazarlar vardır. Mevzularına gereğince koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Natür koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve askeriye koşukleri
Seremoni koşukleri
İş koşukleri
Içinlıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Temaşa koşukleri
Beğeni ve hayvan koşukleri
Zeybek havası ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve zehirklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri