Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 11

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen el şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, rağbet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ait ve Türk’e özgü valörında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belirli bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle yazılan ve zamanla anonimleşatır bir nazım biçimidir. Yırler ana kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki kuartetklere (üçlük veya ikilik de mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise el dilinde “rabıt” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında gene edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

Yırnün belirli bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir el şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en belirgin özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Yani hece skorsı bakımından bir sınırlama gerçekleşemez.

Yırlerin oylumlu çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Yırler bu şekilde elın malı olurlar ve elın her kesimine seslenme fail artistlar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan münteşir bir musiki türüdür. Yırler çoğu misil, bir huy hadiseı evet da bir kahramanlık zıtsında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arazi adlarının, hatta konuların birlikte değiştiği görüldüğü için, nerede doğduklarını saptamak sarpleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere gereğince usulsüz ve usullü koşukler olarak iki başkalık yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı içine meydan uzun havalardır. Usullü olan koşukler grubunda ise ekseri mandepsi havaları arazi hileır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da fay çevre adı verilmektedir.

Türklerde emeklenen konulara gereğince de sınıflama fail yazarlar vardır. Konularına gereğince koşukler:

Ninniler
Çocuk koşukleri
Tabiat koşukleri
Aşk koşukleri
Kahramanlık ve bayrakaltı koşukleri
Resim koşukleri
İş koşukleri
Kontralıklı koşukleri
Ölüm koşukleri (Ağıt)
Baziçe koşukleri
Doğa ve efsanevi koşukleri
Efe ve derebeyi koşukleri
Cinayetler ve kötüklı olaylarla alakalı koşukleri
Güldürücü koşukleri